Sportowe derby to zawody pomiędzy drużynami z jednego regionu, miasta lub dwóch sąsiednich miast. Nazwa "derby" pochodzi prawdopodobnie od meczu piłkarskiego rozgrywanego w angielskiej miejscowości Derby, kiedy to grały dwie drużyny z przeciwległych części miasta. Derby rozgrywa się w sportach drużynowych.

Żużlowe derby Pomorza i Kujaw to spotkania pomiędzy drużynami z Bydgoszczy i Torunia, które jako jedyne w polskiej historii żużla nie zaznały spadku do niższej klasy rozgrywkowej. Polonia Bydgoszcz nigdy nawet nie jeździła w niższej klasie, gdyż przystąpiła do rozgrywek wraz ze startem ligi, kiedy nie było jeszcze niższej klasy rozgrywkowej.

Dotychczas (stan na koniec sezonu 2006) rozegrano 72 ligowe pojedynki derbowe, w których prowadzą Torunianie. Odnieśli 40 zwycięstw. Polonia Bydgoszcz wygrała 31 razy. Raz mecz zakończył się remisem. Spotkania te należą do najbardziej zaciętych spotkań w polskiej lidze żużlowej. W tych zawodach nikt się nie oszczędza, nikt nie zamyka gazu, każdy jedzie na 110% swoich możliwości, co z resztą zobaczycie analizując wyniki. Często były to mecze na styku, w których zwycięzca wygrywał ledwie kilkoma punktami.

Pierwsze oficjalne zawody pomiędzy drużynami z Bydgoszczy i Torunia odbyły się w sezonie 1973, jednak ani ich, ani spotkań w sezonie 1975 nie uznaje się jako ligowych spotkań derbowych bowiem były to spotkania barażowe. Polonia broniła się wtedy przed spatkiem, a pretendentem do awansu była toruńska Stal. W obu przypadkach wygrali Bydgoszczanie.

Rok 1973 był dla obydwu drużyn był to rok szczególny. Polonii przyszło walczyć o utrzymanie się w lidze w barażach. Pretendentem do zajęcia miejsca w lidze po drużynie z Bydgoszczy miała być toruńska Stal. Drużynę bydgoską reprezentowali m.in.: Henryk Glucklich, Stanisław Kasa, Marian Zaranek. Drużyna toruńska to m.in.: Jan Ząbik, Roman Kościecha i Janusz Plewiński. Pierwszy pojedynek odbył się 7 października 1973 roku w grodzie Kopernika. Zwycięsko z niego wyszli miejscowi pokonując bydgoszczan 44:34. Dziesięcio punktowa zaliczka nie stawiał Torunian w roli faworytów przed rewanżem. Rewanż odbył się tydzień później na stadionie bydgoskiej Polonii. Podczas zawodów doszło do niecodziennej sytuacji. Po wygranych wszystkich 5 biegach przez Polonię żużlowcy z Torunia odmówili startu w kolejnych biegach. Przemaszerowali demonstracyjnie przed trybunami i udali się do szatni. Pomimo kilkakrotnych wezwań arbitra torunianie nie pojawili się w kolejnych biegach. Sędzia chcąc żeby mecz został zaliczony, odjechał jeszcze trzy wyścigi, w których pojechali tylko bydgoszczanie, wygrywając w każdym po 5:0. Następnie przy stanie 39:6 przerwał spotkanie. Wynik został zweryfikowany jako walkower, a Roman Kościecha i Bogdan Krzyżaniak, którzy jako pierwsi odmówili wyjechania na tor, zostali zawieszeni na pół roku.

Do następnych spotkań między drużynami z Pomorza kibice musieli poczekać do 1975 roku. I znowu przyszło bydgoszczanom walczyć o utrzymanie się w lidze z tym samym rywalem co 2 lata temu. Tym razem dwumecz skończył się bez skandalu. Najpierw odbył się mecz w Bydgoszczy. 5 października Polonia pokonała Stal 50:28 (różnicą 22 punktów). W zawodach tych wypadkowi uległ Stanisław Kasa. Skomplikowane złamanie nogi na zawsze wyeliminowało go ze sportu. W rewanżu drużyna z Torunia wygrała spotkanie u siebie 46:32 (różnicą 14 punktów). Pomimo niekorzystnego wyniku dwumeczu dla torunian los był dla nich łaskawy. Po dwóch tygodniach od baraży Główna Komisja Sportu Żużlowego podjęta decyzja o zwiększeniu ilości drużyn występujących w pierwszej lidze rozgrywek z 8 do 10. I tym sposobem od 1976 roku co roku dochodzi do spotkań w najwyższej klasie rozgrywek między drużynami z Bydgoszczy i Torunia.

Pierwsze derbowe spotkanie w pierwszej lidze, między drużynami z sąsiednich miast odbyło się 11 lipca 1976 roku w Toruniu. Historyczne zwycięstwo odnieśli gospodarze. Zwyciężyli bydgoszczan 50:45. Do sukcesu w zancznej mierze przyczynili się: Jerzy Kniaź, Janusz Plewiński, Kazimierz Araszewicz i Jan Ząbik. Do rewanżu doszło w ostatniej kolejce ligowej 14 listopada w mieście nad Brdą. Polonia okazała się zbyt wymagającym przeciwnikiem dla Stali zwyciężając 64:32.

W latach 1977-78 oba zespoły odnosiły zwycięstwa na własnym stadionie.